भारतातील आंतरधर्मीय विवाह: विशेष विवाह कायद्याची मूलतत्त्वे
थोडक्यात
विशेष विवाह कायदा, 1954 (Special Marriage Act, 1954) अंतर्गत भिन्न धर्मांच्या दोन व्यक्ती कोणीही धर्मांतर न करता भारतात लग्न करू शकतात. ज्या जिल्ह्यात त्यांच्यापैकी एकजण किमान 30 दिवस राहत आहे, त्या जिल्ह्याच्या विवाह अधिकाऱ्याला ते नोटीस देतात, ती नोटीस 30 दिवस प्रदर्शित केली जाते, आणि मग तीन साक्षीदारांसमोर विवाह संपन्न होऊन त्याची नोंदणी होते.
लेखक: मॅफिमो संपादकीय टीम · प्रकाशित · आम्ही आमचे मार्गदर्शक कसे लिहितो
आज अनेक कुटुंबांना धर्म किंवा जातीपेक्षा चारित्र्य, मूल्ये आणि शिक्षण अधिक महत्त्वाचे वाटते. भिन्न धर्मांच्या दोन व्यक्तींनी लग्न करायचे ठरवले, तर भारतीय कायदा त्यांना एक स्पष्ट दिवाणी मार्ग देतो: विशेष विवाह कायदा, 1954 (Special Marriage Act, 1954).
हा मार्गदर्शक सर्वसाधारण प्रक्रिया स्पष्ट करतो. नियम आणि प्रथा राज्यानुसार आणि जिल्ह्यानुसार बदलू शकतात, म्हणून स्थानिक विवाह अधिकाऱ्याकडे चौकशी करा आणि तुमच्या परिस्थितीसाठी कायदेशीर सल्ला घ्या.
या कायद्याअंतर्गत कोण लग्न करू शकते
विशेष विवाह कायदा भारतातील कोणत्याही दोन व्यक्तींना, त्यांचा धर्म कोणताही असो, लागू होतो, आणि कोणालाही धर्मांतर करण्याची गरज नाही. मुख्य अटी अशा आहेत:
- दोघांपैकी कोणाचाही जोडीदार हयात नसावा;
- दोघेही वैध संमती देण्यास सक्षम असावेत;
- पुरुषाचे वय किमान 21 आणि स्त्रीचे वय किमान 18 असावे;
- ते दोघे कायद्यात नमूद केलेल्या निषिद्ध नातेसंबंधांच्या कक्षेत नसावेत.
प्रक्रिया, टप्प्याटप्प्याने
- नोटीस द्या. नोटीस देण्यापूर्वी लगेचच्या किमान 30 दिवसांपासून त्यांच्यापैकी किमान एकजण ज्या जिल्ह्यात राहत आहे, त्या जिल्ह्याच्या विवाह अधिकाऱ्याला जोडपे इच्छित विवाहाची लेखी नोटीस देते.
- 30 दिवसांची सार्वजनिक नोटीस. विवाह अधिकारी ती नोटीस प्रदर्शित करतो. या कालावधीत कोणीही कायद्यात नमूद केलेल्या कायदेशीर कारणांवर हरकत घेऊ शकतो.
- विवाह संपन्न होणे. 30 दिवसांनंतर, कोणतीही वैध हरकत नसल्यास, विवाह अधिकाऱ्याच्या कार्यालयात, किंवा वाजवी अंतरावरील दुसऱ्या ठिकाणी, तीन साक्षीदारांच्या उपस्थितीत विवाह संपन्न होतो.
- प्रमाणपत्र. विवाह अधिकारी विवाहाची नोंद विवाह प्रमाणपत्र पुस्तकात करतो, ज्यावर जोडपे आणि साक्षीदार स्वाक्षरी करतात. हे प्रमाणपत्र विवाहाचा निर्णायक पुरावा असते.
तयार ठेवायची कागदपत्रे
कार्यालये सहसा ही कागदपत्रे मागतात:
- दोघांच्याही वयाचा आणि ओळखीचा पुरावा;
- त्या जिल्ह्यातील वास्तव्याचा पुरावा;
- पासपोर्ट आकाराचे फोटो;
- तीन साक्षीदारांच्या ओळखीचा पुरावा;
- घटस्फोटित व्यक्तीसाठी घटस्फोटाचा हुकूमनामा, आणि विधवा किंवा विधुर व्यक्तीसाठी जोडीदाराचे मृत्यू प्रमाणपत्र.
अर्ज करण्यापूर्वी स्थानिक विवाह अधिकाऱ्याकडून त्यांची नेमकी यादी मागून घ्या.
कुटुंबांशी संवाद
कायदा हा बहुतेक वेळा सोपा भाग असतो. कुटुंबांना वेळ लागू शकतो, आणि संवाद मोकळेपणाने आणि लवकर झाला तर तो उत्तम होतो:
- प्रत्येक कुटुंबाला कोणते सण, रीतीरिवाज आणि विधी पाळायचे आहेत याबद्दल बोला.
- मुलांचे संगोपन कसे होईल आणि ते कोणत्या परंपरा शिकतील यावर चर्चा करा.
- नोंदणी आणि प्रत्येक कुटुंबाला महत्त्वाचे वाटणारे विधी, असे दोन्ही करण्याचा विचार करा.
- आई-वडिलांना भेटण्यासाठी आणि एकमेकांना ओळखण्यासाठी वेळ द्या.
आमचे पहिल्या कौटुंबिक भेटीसाठीचे प्रश्न हे संवाद व्यवस्थित मांडण्यास मदत करू शकतात.
राज्य कायद्यांबद्दल एक सूचना
काही राज्यांमध्ये धर्मांतराबाबत कायदे आहेत, जे धर्मांतर करायचे ठरवणाऱ्या आंतरधर्मीय जोडप्यांवर परिणाम करू शकतात. विशेष विवाह कायद्याअंतर्गत नोंदणीसाठी धर्मांतराची आवश्यकता नाही. तुमच्या राज्यातील कायद्यांबद्दल कायदेशीर सल्ला घ्या.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
विशेष विवाह कायद्याअंतर्गत लग्न करण्यासाठी कोणत्याही जोडीदाराला धर्म बदलावा लागतो का?
नाही. हा कायदा कोणत्याही धर्मांच्या दोन व्यक्तींना आपापला धर्म कायम ठेवून लग्न करण्याची परवानगी देतो.
विशेष विवाह कायद्याअंतर्गत लग्नाला किती वेळ लागतो?
नोटीस दिल्यानंतर किमान 30 दिवस धरून चला, कारण विवाह संपन्न होण्यापूर्वी नोटीस 30 दिवस प्रदर्शित करावी लागते.
आम्ही धार्मिक विधीही करू शकतो का?
हो. अनेक जोडपी या कायद्याअंतर्गत नोंदणी करतात आणि त्यांच्या कुटुंबांना महत्त्वाचे वाटणारे विधीही करतात.
आम्हाला वकिलाची गरज आहे का?
ते आवश्यक नाही, पण कायदेशीर सल्ला घेणे शहाणपणाचे आहे, विशेषतः जिथे धर्मांतराबाबतचे राज्य कायदे किंवा स्थानिक प्रथा तुमच्यावर परिणाम करू शकतात.
स्रोत
कुटुंब म्हणून, एकत्र जोडीदार शोधा
मॅफिमोवर आई-वडील, भावंडे आणि लग्न करणारी व्यक्ती आधार-सत्यापित प्रोफाइलसह एकत्र शोध घेऊ शकतात, आणि इन-ॲप चॅट नाही. वापरण्यास मोफत.